Kunsten å vere homo

Kåseri om homofili på TV og film, framført på eit seminar under Skeive Filmer 2005.

Ein venn av meg – det er alltid ein venn av meg det handlar om når eg kåserer – kom for ei tid tilbake med følgjande utbrot:

Av og til er eg berre så drit lei av å vere homo.

Han sa dette dagen etter at han hadde vore på ein visstnok relativt kjedelig fest i lag med fjerne kollegaer. Ein typisk pliktfest, i selskap med folk han eigentlig ikkje kjende noko særlig.

Han sa han i løpet av kvelden hadde tatt seg i å lengte tilbake til ei anna tid. Før kunne det vere sånn at når han var i selskap med folk han ikkje kjende så godt, og det kom fram i løpet av samtalen at han var homofil, så blei det stille ei stund, og så begynte folk å snakke om heilt andre ting.

No er det sånn at når han er i selskap med folk han ikkje kjenner så godt, og det kjem fram i løpet av samtalen at han er homofil, så begynner folk å rette på skjortene sine. Nokon kikar nervøst på skorne sine. Nokon begynner å fortelje om flytteplanar eller tankar om å pusse opp eit rom heime og lurer på om han kanskje har nokon gode råd. Folk spør med ny interesse kva han synest om maten. Ein eller annan gjenfortel garantert ein spesielt artig episode frå ”Homsepatruljen”, eller kanskje til og med fortel om ein kamerat som ville hatt utrulig godt av eit besøk av patruljen. Og du kan banne på at minst ein person i selskapet gjerne vil diskutere bispeutnemningar.

Min venn har med andre ord oppdaga at det før kunne vere problematisk å vere homo i sosiale samanhengar. No kan det ofte vere vel så problematisk å vere noko anna enn berre homo.

Omtrent som i kulturen, altså. Før var homofili på film og tv eit problem som skulle løysast, ein kamp som måtte vinnast. Eller så godt skjult at du måtte vere homofil for å forstå kva dei påfallande gode venninnene eigentlig dreiv med når dei ikkje blei filma. Eller det var lagt inn – spesielt i amerikansk film – lett umotiverte bade- og dusjscener som folk kunne få lov til å oppleve slik dei sjølv ville.

No er det som kjent slik – som ein ofte kan høyre folk seie med eit snerr – at denne homofilien er overalt.

Det er naturligvis ikkje heilt sant. Det er sannsynligvis ikkje fleire homofile i film og tv enn før, men no er dei der mykje oftare først og fremst som homofile.

Og ikkje som vanlige folk som tilfeldigvis er homofile, for eksempel.

Det finst framleis eit bilde av kva som er ein vanlig nordmann. Du ser han eller ho på dagar då Dagsrevyen eller TV2-nyheitene har gått tom for gode idear, som regel ein måndag, tirsdag, onsdag, torsdag, fredag, laurdag eller søndag. Då finn dei gjerne ut i redaksjonen at dei skal spørje vanlige folk kva dei meiner om ei eller anna aktuell sak. Og då får du sjå kva ”vanlige folk” er.

NRKs gjennomsnittsnordmann er kvit, litt over middels gammal, synest det er mykje rart og ganske dyrt for tida, har heller lite tillit til politikarar men synest Kristin Halvorsen og Carl I. Hagen er gode til å seie det som det er. NRKs gjennomsnittsnordmann er som regel i litt dårlig humør og ute og går i Majorstukrysset eit par timar før Dagsrevyen. TV2s gjennomsnittsnordmann meiner omtrent det same, er relativt høgrøsta og til ei kvar tid på veg til Fisketorget.

Viss ein journalist intervjuar vanlige folk på gata for eksempel på Grønland, så er det garantert fordi nokon nettopp har foreslått eit eller anna om norskopplæring eller tvangsekteskap. Og altså ikkje fordi dei vil spørje vanlige folk på gata om for eksempel EU-grunnlova, og det heilt tilfeldig viste seg at av dei fem dei møtte på gata, var to frå Pakistan, to frå Somalia, og ein – den einaste det var plent umulig å forstå – var frå Setesdal.

Og intervjuar dei homofile, så er det om homopolitikk. Eller om interiør. Så homofilien er sjølvsagt ikkje overalt. Men det er fleire som har funne ut at det kan vere noko å hente i å putte han inn her og der.

TV-produsentar har funne ut at publikum er interesserte i mat, motar, pene menneske, interiør og humor, og at heisann! Det går faktisk an å kombinere alt dette i eitt program viss du berre har nok homofile programleiarar.

Oppfinnarar av reality-program har funne ut at dei kan klare å vere juicy og politisk korrekte på same tid ved å putte ein bifil eller to bak murane.

Reklamebransjen – med sin aldri sviktande teft for kva som var morsomt for eit par år sidan – har omsider funne ut at det kanskje ikkje er mulig å lage fleire artige filmsnuttar om dumme blondinder, late ektemenn eller treige bønder med caps som seier minst mulig. Derfor har dei sett seg om etter nye fordommar og begynt å lage filmar om unge homofile par som får panikk viss dei må ta i noko så vulgært som ein potetgullpose.

Amerikanske tv-skaparar har lenge visst at folk gjerne vil sjå dramaseriar om pene menneske som slit litt med samliv og sånn, og funne ut at det kan vere meir å hente med å også lage seriar om pene menneske av same kjønn som slit litt med samliv og sånn.

Folk som skriv romantiske komediar har blitt lei av den tidligare obligatoriske rappkjefta bestevenninna til den kvinnelige hovudpersonen, og i staden innført den langt morsommare følsomme og vittige homofile bestevennen, han som kan grine og vere ram i replikken samtidig.

Romantisk komedie-homoen har også ein annan interessant funksjon. Han kan godt vere den som dør for å bringe litt tiltrengt alvor inn i historia tre fjerdedelar ute i filmen, og litt nødvendig hastverk inn i livet og tankane til hovudpersonen som omsider forstår at det ikkje kjem noko godt ut av å vente, plutselig ein dag kan det vere for seint, no er det berre ein ting som tel, og det er å kaste seg på nærmaste framkomstmiddel, det vere seg bil, sykkel, heis eller hest, og komme seg dit den utkåra er, det vere seg naboleilegheita, kontoret eller - sannsynligvis - flyplassen, der han vakta i uniform først verkar veldig streng og utilnærmelig, men så viser han seg å vere ein ekte romantikar som får stoppa flyet der den utkåra sit på sete 20D.

Legg vi til oscarvinnande lesbiske morderar får vi følgjande totaltbilde:

Homofile menn er svært pene, jålete, morsomme, følsomme, gode med mat, interiør og mote, og dør tidlig.

Lesber er enten svært pene og slit litt med samliv og sånn, eller så tek dei livet av folk.

Dette totalbildet kan ein sjølvsagt seie mykje om. Ein kan for eksempel seie at det er eit utslag av at alle som er homofile på tv og film, for tida har ein tendens til å vere først og fremst det. Det er sjeldnare at dei er først og fremst advokatar eller skurkar eller heltar eller deprimerte eller snille eller voldelige, og berre tilfeldigvis også er homofile.

Det er for eksempel ei stund til vi får sjå Aksel Hennie ha sex med Nicolai Cleve Broch i ein norsk film utan at det blir gjort eit stort nummer ut av det.

Det er ved nærmare ettertanke ei stund til vi får sjå nokon som helst ha sex med kvarandre i norsk film utan at det blir gjort eit stort nummer ut av det.

Og ein kan sjølvsagt seie at dette totalbildet viser fram ein del klisjear.

Men ærlig talt. Det er ikkje dei einaste klisjeane som finst. Klisjeane er overalt. Det er berre det at dei andre klisjeane har vi blitt så mykje meir vant til. Vi har ikkje sett homoklisjeane ofte nok og lenge nok til å rekke å bli skikkelig lei av dei enno. Derfor legg vi merke til dei i større grad enn alle dei andre klisjeane.

Ein kan for eksempel sjølvsagt seie at ”Homsepatruljen” speler på lag med klisjear om homofile. Men ikkje i større grad enn for eksempel ”Konebytte” speler på lag med klisjear om heterofile, som har det litt stygt heime, der konene styrer i huset og mannen driv med sitt. Ikkje i større grad enn dei fleste sitkoms om familieliv, der heterofile menn gjerne framleis synest det er litt rart og litt homofilt å lage mat.

Og sjølvsagt er romantisk komedie-homoen ein klisjé, men så har han då også blitt plassert i ein filmsjanger der alle heterofile menn er livredde for å binde seg og ute av stand til å snakke om følelsar og litt engstelig for svigermor, og alle heterofile damer har eitt mål i livet, og det er å bli gift.

Så klisjeane finst overalt. Det er berre det at klisjeane om heterofile er så mykje kjedeligare å sjå på. Klisjeane om homofile kjem vi også til å synest det er kjedelig å sjå på ein dag. Då er vi eit lite hakk nærmare dagen då Aksel Hennie og Nicolai Cleve Broch har sex med kvarandre på film utan at det blir gjort eit stort nummer ut av det. Og somaliarar blir intervjua om svenskehandel.

Det er mange grunnar til at vi tyr til klisjear og karikaturar. Ein av grunnane – og det må vi aldri gløyme – er at vanlige folk er møkk kjedelig.

Så før ein irriterer seg for mykje over klisjear og overdrivelsar, så kan ein kanskje ta seg tid til å for eksempel sjå for seg kor artig det ville vore med eit ”The L-word” der jentene ikkje snakka fullt så mykje med kvarandre, ikkje gjekk ut fullt så ofte, og ikkje hadde så mange problem i kjærleikslivet. Eller sjå for deg eit program der ein ganske normal heterofil mann blir oppsøkt av fem lite utagerande homofile menn som snakkar om heilt dagligdagse ting som rekningar som skal betalast, medan dei pussar opp leilegheita til heteroen slik at leilegheita blir heilt grei. Ikkje meir enn det. Ikkje spesielt stilig. Berre heilt grei.

Are Kalvø - 20.06.2005